Fokker F28 to jeden z ważniejszych pasażerskich odrzutowców krótkiego zasięgu zaprojektowanych w drugiej połowie XX wieku. Zaproponowany jako nowoczesna odpowiedź na rosnące potrzeby linii regionalnych, zyskał miano solidnego i prostego w eksploatacji samolotu, wykorzystywanego na krótkich trasach oraz do obsługi mniej uczęszczanych lotnisk. W niniejszym artykule przedstawiam historię powstania, podstawowe dane techniczne, informacje o wariantach oraz znaczenie konstrukcji dla rozwoju lotnictwa regionalnego.

Geneza i projekt

Po sukcesie turbopropowego modelu Fokker F27, holenderski producent Fokker podjął decyzję o wejściu na rynek odrzutowych samolotów regionalnych. Celem było stworzenie maszyny, która połączyłaby zalety odrzutowca — wyższą prędkość i komfort — z ekonomią eksploatacji odpowiednią dla krótkich połączeń. Projekt powstał w kontekście dynamicznego rozwoju lotnictwa komercyjnego w latach 60. XX wieku oraz rosnącej konkurencji ze strony innych producentów europejskich i amerykańskich.

Główne założenia konstrukcyjne obejmowały: niezawodny układ napędowy z silnikami montowanymi przy tylnej części kadłuba, konfigurację z charakterystycznym T-ogonem (T-tail) poprawiającym właściwości aerodynamiczne przy niskich prędkościach startu i lądowania oraz wytrzymałą konstrukcję przystosowaną do pracy na lotniskach o krótszych pasach startowych. Projektanci zamierzali również zaoferować liniom pomoc w postaci elastycznych konfiguracji kabiny i różnych wariantów długości kadłuba, by lepiej dopasować ofertę do potrzeb rynku.

Pierwsze loty i wejście do służby

Prototyp Fokker F28 odbył swój pierwszy lot 9 maja 1967 roku, co otworzyło etap testów i certyfikacji. Po pomyślnych próbach w locie oraz uzyskaniu niezbędnych zezwoleń, samolot rozpoczął dostawy do przewoźników i wszedł do komercyjnej eksploatacji pod koniec dekady. Pierwsze linie, które wprowadziły F28 do swoich flot, doceniły go za zdolność obsługi krótkich połączeń pasażerskich z możliwością lądowania na lotniskach o ograniczonej infrastrukturze.

W toku produkcji wprowadzano poprawki i modernizacje wynikające z doświadczeń eksploatacyjnych. Stopniowo pojawiały się wersje o zmienionej długości kadłuba i poprawionych parametrach silników oraz wyposażenia, co pozwalało na lepsze dopasowanie do oczekiwań rynkowych oraz zwiększenie opłacalności użytkowania dla przewoźników.

Budowa i podstawowe dane techniczne

Fokker F28 to niskoskrzydłowy samolot odrzutowy z charakterystycznie umieszczonymi z tyłu kadłuba silnikami, co miało swoje zalety zarówno dla aerodynamiki, jak i redukcji hałasu w kabinie pasażerskiej. Konstrukcja opiera się na stalowo-aluminiowych strukturach, typowych dla ówczesnych konstrukcji, z mocnym podwoziem przystosowanym do pracy na less developed airfields.

• Załoga: zwykle 2 osoby (dwóch pilotów).
• Pasażerów: w zależności od wariantu i konfiguracji od około 65 do ponad 85 miejsc siedzących.
• Układ: niskie skrzydło, tylne silniki, T-ogon.
• Napęd: dwa silniki turbowentylatorowe umieszczone przy tylnej części kadłuba.
• Zasięg: wariował w zależności od wersji i obciążenia — typowe wartości dla krótkich i średnich tras.

Dzięki takiej konfiguracji F28 charakteryzował się dobrymi właściwościami na krótkich pasach, możliwością operowania z lotnisk regionalnych oraz relatywnie niskimi kosztami utrzymania w porównaniu do większych odrzutowców. Kabina zaprojektowana była z myślą o komforcie pasażerów na krótkich trasach, z prostą lecz funkcjonalną aranżacją wnętrza.

Wersje i warianty

W trakcie produkcji Fokker oferował kilka wariantów F28, różniących się długością kadłuba, typem silników i wyposażeniem. Zmiany te miały umożliwić liniach lepsze dopasowanie pojemności i zasięgu do potrzeb rynkowych. Najważniejsze kierunki rozwojowe to:

• warianty krótsze przeznaczone dla przewoźników o mniejszym zapotrzebowaniu na liczbę miejsc;
• wersje wydłużone, oferujące większą liczbę miejsc i zwiększoną ładowność;
• modernizacje układu awioniki i systemów pokładowych, podnoszące niezawodność i komfort obsługi przez załogę;
• konwersje do zadań specjalnych — VIP, transport medyczny, wersje cargo.

Warto wspomnieć, że na bazie doświadczeń zdobytych przy F28 powstały późniejsze modele Fokkera, w tym większe i unowocześnione konstrukcje, które miały kontynuować ofertę producenta dla segmentu regionalnych odrzutowców.

Eksploatacja, użytkownicy i liczby produkcyjne

Fokker F28 znalazł nabywców wśród wielu linii lotniczych na całym świecie. Był wykorzystywany zarówno przez państwowe linie, jak i mniejsze linie regionalne. Jego atuty — zdolność do operowania z krótkich pasów oraz ekonomia przy obsłudze krótkich połączeń — sprawiły, że znalazł zastosowanie w różnorodnych warunkach geograficznych i klimatycznych.

Łączna liczba wyprodukowanych egzemplarzy to około 241. Produkcja trwała przez dwie dekady, a kolejne lata eksploatacji pokazały, że konstrukcja była trwała i prosta w utrzymaniu, co dodatkowo zwiększało jej atrakcyjność dla operatorów o ograniczonym budżecie serwisowym. W wielu krajach maszyny te pozostawały w służbie przez dekady, zanim zostały zastąpione przez nowsze generacje regionalnych odrzutowców.

Bezpieczeństwo i eksploatacja praktyczna

Eksploatacja F28 wymagała standardowych procedur wynikających z konstrukcji z silnikami tylno-kadłubowymi i układem T-ogona. Dla personelu obsługującego i technicznego charakterystyczne były czynności związane z konserwacją jednostek napędowych umieszczonych z tyłu kadłuba oraz kontrolą układów sterowania ogonem. Linie ceniły sobie łatwość serwisowania i dostępność części zamiennych w początkowym okresie produkcji.

W miarę starzenia się flot, niektóre egzemplarze były modernizowane lub konwertowane, inne wycofywane i zastępowane nowszymi modelami o lepszej efektywności paliwowej i niższym poziomie hałasu. Jednakże w wielu miejscach F28 pozostawał cenionym samolotem ze względu na niezawodność i prostotę obsługi.

Znaczenie i dziedzictwo

Fokker F28 zapisał się w historii lotnictwa jako istotny krok w rozwoju regionalnych odrzutowców. Wprowadził wiele linii lotniczych w erę szybszych i wygodniejszych połączeń krótkozasięgowych, umożliwiając rozwój siatek połączeń lokalnych i krajowych. Jego konstrukcja i rozwiązania techniczne posłużyły jako baza doświadczeń przy projektowaniu kolejnych maszyn produkowanych przez Fokkera.

Wiele egzemplarzy trafiło do muzeów lub zostało zachowanych przez organizacje lotnicze jako historyczne eksponaty, co świadczy o wartości tego modelu dla społeczności lotniczej. Jako etap pośredni między starszymi turbopropami a późniejszymi, bardziej zaawansowanymi regionalnymi odrzutowcami, F28 pozostawił trwałe dziedzictwo w postaci doświadczeń technicznych i operacyjnych.

Dalsze losy konstrukcji

Po zakończeniu masowej produkcji nie zabrakło prób modernizacji i adaptacji starszych egzemplarzy. Równolegle Fokker oraz inni producenci opracowali nowsze modele, które miały zastąpić F28 na rynku. Wśród nich pojawiły się konstrukcje oferujące lepszą ekonomikę paliwową, niższe koszty obsługi i mniejsze emisje hałasu, co stopniowo wypierało starsze odrzutowce z eksploatacji komercyjnej.

Podsumowanie

Fokker F28 to samolot, który wprowadził ważne zmiany w eksploatacji krótkodystansowych połączeń lotniczych. Dzięki praktycznemu projektowi, uniwersalnym wariantom oraz zdolności do pracy na trudniejszych lotniskach zdobył uznanie wielu operatorów. Jego wprowadzenie w latach 60. i 70. XX wieku przyczyniło się do rozwoju siatek regionalnych, a doświadczenia zdobyte przy jego użytkowaniu miały wpływ na kolejne generacje regionalnych odrzutowców. Dziś F28 pozostaje cenionym elementem historii lotnictwa, o czym świadczy zachowanie egzemplarzy w muzeach oraz pamięć środowiska lotniczego o tej konstrukcji.