Fokker 70 był regionalnym odrzutowcem zaprojektowanym z myślą o przewozach na krótkich i średnich trasach, przede wszystkim tam, gdzie większy Fokker 100 okazywał się zbyt pojemny. Samolot powstał w Holandii jako rozwinięcie wcześniejszej rodziny Fokker F28, ale reprezentował już znacznie nowocześniejsze podejście do aerodynamiki, awioniki i komfortu podróży. Choć jego kariera produkcyjna przypadła na trudny okres dla europejskiego przemysłu lotniczego, maszyna zdobyła uznanie części przewoźników dzięki dobrym osiągom operacyjnym i sprawdzonej konstrukcji. Dla pasażera Fokker 70 jest samolotem o układzie kabiny 2+3, typowym dla mniejszych odrzutowców, a dla linii lotniczych był kompromisem między pojemnością a kosztami obsługi.
Czym jest Fokker 70?
Fokker 70 to wąskokadłubowy, dwusilnikowy samolot pasażerski krótkiego i średniego zasięgu, produkowany przez holenderską firmę Fokker. Konstrukcyjnie należy do tej samej rodziny co większy Fokker 100 i stanowi jego skróconą wersję, przeznaczoną dla rynku około 70-miejscowych odrzutowców regionalnych.
Maszyna została opracowana jako następca starszych wariantów Fokkera F28 Fellowship, a jednocześnie jako odpowiedź na zapotrzebowanie linii lotniczych na nowoczesny odrzutowiec o mniejszej pojemności niż 100-miejscowy Fokker 100. Samolot zachował charakterystyczny dla tej rodziny układ z silnikami zamontowanymi z tyłu kadłuba oraz usterzeniem w układzie T.
W sensie generacyjnym Fokker 70 należy do grupy regionalnych odrzutowców przełomu lat 80. i 90. XX wieku. W porównaniu z wcześniejszymi konstrukcjami oferował nowocześniejszą kabinę załogi, lepszą ekonomię operacyjną i wyższy komfort podróży, choć nadal bazował na klasycznym układzie aerodynamicznym odziedziczonym po rodzinie F28.
Historia i rozwój konstrukcji
Producentem samolotu była firma Fokker, jeden z najstarszych europejskich producentów lotniczych. Geneza projektu wiązała się z sukcesem Fokkera 100 oraz z potrzebą uzupełnienia oferty o mniejszy model, który pozwoliłby konkurować w segmencie około 70 miejsc. W latach 80. i na początku 90. wiele linii regionalnych poszukiwało samolotu odrzutowego większego od turbośmigłowych maszyn regionalnych, ale mniejszego niż typowe odrzutowce głównych tras.
Zamiast projektować całkowicie nową konstrukcję, Fokker zdecydował się na wykorzystanie istniejącej platformy. Fokker 70 powstał więc jako skrócona odmiana Fokkera 100, z bardzo dużym stopniem wspólności konstrukcyjnej i eksploatacyjnej. Było to korzystne dla operatorów, ponieważ uproszczało szkolenie załóg, obsługę techniczną i logistykę części zamiennych.
Pierwszy lot Fokkera 70 odbył się w 1993 roku. Maszyna przeszła następnie program prób i certyfikacji, a do służby weszła w 1994 roku. Jednym z pierwszych i najważniejszych użytkowników był Ford Motor Company, wykorzystujący ten typ w przewozach korporacyjnych, natomiast w lotnictwie liniowym samolot pojawił się u przewoźników regionalnych i narodowych.
Rozwój konstrukcji przypadł jednak na trudny moment rynkowy. Segment regionalnych odrzutowców szybko się zaostrzał, a jednocześnie producent zmagał się z problemami finansowymi. W 1996 roku Fokker ogłosił upadłość, co zakończyło produkcję samolotów tej rodziny. Z tego powodu Fokker 70 nie zdążył osiągnąć tak dużej skali rynkowej jak konkurencyjne konstrukcje Bombardiera czy Embraera, mimo że pod względem technicznym był maszyną dojrzałą i dopracowaną.
Najważniejszą cechą rozwojową programu była właśnie maksymalna wspólność z Fokkerem 100. Obejmowała ona kokpit, znaczną część systemów pokładowych, filozofię obsługi i ogólną architekturę samolotu. Dzięki temu Fokker 70 nie był eksperymentem, lecz raczej logicznym uzupełnieniem istniejącej rodziny.
Budowa i najważniejsze rozwiązania techniczne
Fokker 70 jest dolnopłatem o metalowej konstrukcji, z klasycznym, wąskim kadłubem mieszczącym jeden korytarz pasażerski. Napęd zapewniają dwa silniki turbowentylatorowe Rolls-Royce Tay, zamontowane po obu stronach tylnej części kadłuba. Taki układ pozostawia skrzydło „czyste” aerodynamicznie i ogranicza hałas w przedniej części kabiny, choć w tylnej bywa on bardziej odczuwalny.
Samolot ma usterzenie w układzie T, czyli statecznik poziomy umieszczony wysoko na stateczniku pionowym. Rozwiązanie to jest typowe dla wielu regionalnych odrzutowców tej epoki i dobrze współgra z silnikami umieszczonymi z tyłu kadłuba. Skrzydło zostało zoptymalizowane pod kątem lotów na krótszych odcinkach, z naciskiem na efektywność i operowanie z lotnisk regionalnych.
W kokpicie zastosowano nowoczesną jak na swój czas awionikę cyfrową, z wyświetlaczami elektronicznymi zamiast tradycyjnego zestawu samych wskaźników analogowych. Ułatwiało to pracę załogi, zwiększało czytelność informacji i zbliżało Fokkera 70 standardem do większych odrzutowców liniowych. Załoga standardowo składała się z dwóch pilotów.
Podwozie samolotu jest trójpodporowe, chowane, przystosowane do intensywnej eksploatacji regionalnej. Fokker 70 projektowano z myślą o częstych cyklach start–lądowanie, co jest typowe dla maszyn obsługujących wiele krótkich odcinków dziennie. Konstrukcja miała więc łączyć rozsądne koszty eksploatacji z odpowiednią trwałością płatowca.
W porównaniu z konkurencyjnymi samolotami o podobnej pojemności Fokker 70 wyróżniał się tym, że wywodził się bezpośrednio z większej konstrukcji. Dawało to pewną „rezerwę” konstrukcyjną i solidność, ale jednocześnie oznaczało, że nie był tak lekki jak niektóre projekty tworzone od podstaw wyłącznie dla segmentu 70 miejsc.
Kabina pasażerska
Kabina pasażerska Fokkera 70 jest wąskokadłubowa i ma jeden korytarz. Typowy układ siedzeń to 2+3, czyli dwa fotele po jednej stronie przejścia i trzy po drugiej. To rozwiązanie często spotykane w samolotach tej klasy pochodzących z rodziny F28/F100, pozwalające efektywnie wykorzystać szerokość kadłuba.
Typowa liczba miejsc wynosiła około 70–80 pasażerów, zależnie od konfiguracji operatora. W praktyce linie lotnicze mogły stosować układ jednoklasowy lub, rzadziej, wydzielać strefę klasy biznes przez odpowiednie zarządzanie rzędami i blokowaniem części miejsc. Jak w większości samolotów regionalnych, dokładny standard wnętrza zależał od przewoźnika, modernizacji kabiny oraz przeznaczenia konkretnego egzemplarza.
Dla pasażera ważne jest to, że Fokker 70 nie jest samolotem szerokokadłubowym, więc przestrzeń w kabinie jest bardziej kameralna niż w większych maszynach średniego zasięgu. Jednocześnie układ 2+3 ma praktyczną zaletę: część pasażerów może siedzieć w parach, bez trzeciego współpasażera przy tym samym rzędzie. To bywa postrzegane jako wygodniejsze niż układ 3+3 spotykany w większych odrzutowcach.
Szerokość foteli, odstęp między rzędami i ogólny standard wykończenia nie są cechą samego typu, lecz konkretnej aranżacji kabiny. W zależności od linii lotniczej Fokker 70 mógł mieć różne fotele, inne materiały wykończeniowe, odmienne schowki bagażowe nad głową oraz różny układ kuchni pokładowych i toalet.
Schowki bagażowe nad siedzeniami były dostosowane do standardów swojej epoki, ale zazwyczaj nie oferowały takiej pojemności jak w nowszych samolotach projektowanych już z myślą o większych walizkach kabinowych. W luku bagażowym pod pokładem przewożono bagaż rejestrowany, natomiast samolot nie był projektowany jako maszyna cargo, choć oczywiście mógł przewozić ładunek w granicach dopuszczalnych limitów.
Odczuwalny poziom hałasu w kabinie zależał od miejsca. Ze względu na tylne położenie silników przednia część kabiny bywała relatywnie spokojniejsza akustycznie, podczas gdy w tylnej hałas mógł być wyraźniejszy. To typowa cecha maszyn z silnikami umieszczonymi przy ogonie.
Zasięg i osiągi
Fokker 70 zaprojektowano do wykonywania rejsów regionalnych i krajowych, a także krótszych tras międzynarodowych w Europie oraz w podobnych warunkach na innych kontynentach. Zasięg katalogowy samolotu wynosił około 2000 kilometrów, choć w zależności od konfiguracji, masy startowej i rezerw paliwa spotyka się także wartości nieco odmienne.
W praktyce zasięg operacyjny był zwykle mniejszy od wartości katalogowej i zależał od wielu czynników: liczby pasażerów, masy bagażu i ładunku, warunków pogodowych, siły i kierunku wiatru, zapasu paliwa wymaganego przepisami, a także od profilu lotu i długości pasów startowych na lotniskach. Dlatego jednej liczby nie należy traktować jako gwarantowanej dla każdego rejsu.
Prędkość przelotowa Fokkera 70 wynosiła około Mach 0,74–0,77, co odpowiada mniej więcej 760–820 km/h zależnie od warunków. Pułap operacyjny sięgał około 35 000 stóp, czyli mniej więcej 10 700 metrów. Takie parametry były typowe dla regionalnych odrzutowców tej klasy i pozwalały sprawnie wykonywać połączenia pomiędzy miastami oddalonymi o kilkaset do około dwóch tysięcy kilometrów.
Osiągi startowe i lądowania czyniły z Fokkera 70 samolot przydatny na lotniskach regionalnych, choć zawsze zależały one od temperatury, wysokości lotniska nad poziomem morza, masy samolotu i stanu nawierzchni. Jako odrzutowiec regionalny był szybszy od wielu maszyn turbośmigłowych, co dla linii lotniczych oznaczało krótszy czas podróży i atrakcyjniejszy produkt na trasach biznesowych.
Warianty Fokkera 70
W praktyce Fokker 70 był przede wszystkim jednym głównym wariantem pasażerskim, będącym skróconą wersją Fokkera 100. Rodzina jako całość obejmowała jednak kilka blisko spokrewnionych konstrukcji, które warto rozróżnić.
- Fokker 70 – podstawowy wariant pasażerski, przeznaczony dla około 70–80 pasażerów, przeznaczony na trasy regionalne i krótkie odcinki średniego zasięgu.
- Fokker 100 – większa, wydłużona wersja tej samej rodziny, mieszcząca zwykle około 97–109 pasażerów w typowych konfiguracjach linii lotniczych. To od niej bezpośrednio wywodzi się Fokker 70.
- Fokker 100QC i wersje specjalne – nie dotyczyły bezpośrednio standardowego Fokkera 70, ale pokazują elastyczność rodziny. W przypadku „siedemdziesiątki” część egzemplarzy trafiała także do przewozów korporacyjnych lub rządowych.
Nie należy mylić Fokkera 70 z wcześniejszymi wariantami rodziny F28 Fellowship. Choć konstrukcje są spokrewnione i zachowują podobny układ ogólny, Fokker 70 należy do późniejszej, bardziej zaawansowanej generacji rozwojowej, z nowocześniejszą awioniką i zmodyfikowanym płatowcem.
| Parametr | Dane | Co oznacza | Uwagi |
|---|---|---|---|
| Producent | Fokker | Holenderska firma lotnicza odpowiedzialna za projekt i produkcję | Samolot powstał jako członek rodziny Fokker 100 |
| Pierwszy lot | 1993 | Początek prób w locie | Kluczowy etap certyfikacji typu |
| Wejście do służby | 1994 | Rozpoczęcie regularnej eksploatacji | Maszyna trafiła zarówno do operatorów liniowych, jak i korporacyjnych |
| Długość | 30,91 m | Wymiar kadłuba od nosa do ogona | Krótszy od Fokkera 100 |
| Rozpiętość skrzydeł | 28,08 m | Szerokość samolotu mierzona między końcówkami skrzydeł | Wspólna architektura z większym wariantem rodziny |
| Wysokość | 8,51 m | Wysokość od podłoża do szczytu statecznika | Wynika m.in. z usterzenia T |
| Maksymalna masa startowa | około 36,7 t | Najwyższa dopuszczalna masa przy starcie | Wartość mogła zależeć od konfiguracji i wersji wyposażenia |
| Liczba miejsc | zwykle 70–80 | Typowa pojemność pasażerska | Zależy od przewoźnika i układu kabiny |
| Silniki | 2 × Rolls-Royce Tay | Jednostki napędowe samolotu | Silniki zamontowano z tyłu kadłuba |
| Prędkość przelotowa | około 760–820 km/h | Typowa prędkość rejsowa w locie poziomym | Zależna od wysokości, masy i warunków atmosferycznych |
| Zasięg katalogowy | około 2000 km | Maksymalny zasięg podawany przez producenta w określonych warunkach | Rzeczywisty zasięg rejsu zależy od masy, pogody i rezerw paliwa |
Linie lotnicze i zastosowanie
Fokker 70 był używany przede wszystkim przez linie regionalne i narodowe, które potrzebowały odrzutowca mniejszego od pełnowymiarowych samolotów wąskokadłubowych. Dobrze sprawdzał się na trasach o umiarkowanym popycie: między miastami regionalnymi, na połączeniach biznesowych oraz na krótszych odcinkach międzynarodowych.
Do bardziej znanych użytkowników należeli między innymi KLM Cityhopper, Austrian Airlines oraz niektórzy przewoźnicy rządowi i korporacyjni. Część maszyn wykorzystywano również w lotach VIP. W Europie Fokker 70 szczególnie dobrze wpisywał się w siatki połączeń, w których liczyła się częstotliwość rejsów, a nie maksymalna liczba miejsc.
Z biegiem lat samoloty tego typu były stopniowo zastępowane przez nowsze konstrukcje, zwłaszcza przez regionalne odrzutowce Embraera oraz mniejsze warianty rodziny Airbus A220 czy większe E-Jety. Mimo to przez długi czas Fokker 70 utrzymywał się w eksploatacji dzięki sprawdzonej konstrukcji i dostępności zaplecza serwisowego wyspecjalizowanego w produktach Fokkera.
Bezpośrednimi konkurentami tej maszyny były przede wszystkim BAe 146/Avro RJ w mniejszych wersjach, Bombardier CRJ700 oraz później Embraer 170. Na tle tych samolotów Fokker 70 oferował kabinę o układzie 2+3, a nie 2+2 jak w wielu regionalnych odrzutowcach, co zwiększało pojemność, ale zmieniało odczucia pasażerów. Był też konstrukcją przejściową między klasycznymi regionalnymi odrzutowcami a nowocześniejszymi rodzinami projektowanymi już pod koniec lat 90.
Bezpieczeństwo i eksploatacja
Fokker 70 był rozwinięciem dobrze znanej rodziny konstrukcyjnej, co miało znaczenie dla jego bezpieczeństwa eksploatacyjnego. W praktyce oznaczało to wykorzystanie sprawdzonych rozwiązań aerodynamicznych i proceduralnych, uzupełnionych o nowszą awionikę i zmodernizowane systemy pokładowe.
Ocena bezpieczeństwa każdego typu samolotu wymaga patrzenia na całość eksploatacji, a nie na pojedyncze zdarzenia. W historii Fokkera 70 odnotowano incydenty i wypadki, jak w przypadku każdego samolotu pasażerskiego używanego przez lata w intensywnej służbie regionalnej. Nie stanowi to jednak podstawy do prostych ocen typu jako takiego bez analizy przyczyn, warunków operacyjnych, błędów ludzkich, obsługi technicznej i otoczenia proceduralnego.
Z punktu widzenia operatora dużym atutem była wspólność z Fokkerem 100. Ułatwiało to szkolenie załóg, planowanie przeglądów i utrzymanie floty mieszanej. Z punktu widzenia pasażera ważne jest natomiast to, że samolot spełniał obowiązujące normy certyfikacyjne swojej epoki i przez wiele lat był używany przez renomowanych przewoźników europejskich.
Wyzwaniem długoterminowym stało się starzenie floty i zakończenie produkcji producenta. Oznaczało to większe uzależnienie od rynku części zamiennych, wyspecjalizowanych firm serwisowych i programów podtrzymania zdatności do lotu. To jeden z powodów, dla których typ był z czasem wycofywany z regularnego ruchu pasażerskiego, mimo że technicznie pozostawał użyteczny.
Ciekawostki
- Fokker 70 nie był całkowicie nowym projektem, lecz skróconą wersją Fokkera 100, co pozwoliło ograniczyć koszty opracowania.
- Układ siedzeń 2+3 odróżniał go od wielu regionalnych odrzutowców z układem 2+2, takich jak część samolotów Bombardiera i Embraera.
- Silniki umieszczono z tyłu kadłuba, co było znakiem rozpoznawczym całej linii rozwojowej od F28 po Fokker 100/70.
- Samolot wszedł do służby bardzo krótko przed upadłością producenta, przez co jego kariera rynkowa została ograniczona bardziej sytuacją firmy niż samą jakością konstrukcji.
- KLM Cityhopper przez lata była jednym z najbardziej rozpoznawalnych operatorów tego typu w Europie.
- Fokker 70 bywał używany także w lotach korporacyjnych i rządowych, a nie wyłącznie w regularnych przewozach pasażerskich.
- Maszyna stanowiła pomost między starszą rodziną F28 a nowocześniejszymi regionalnymi odrzutowcami końca lat 90.
- Dla pasażerów siedzenia po lewej stronie w układzie dwuosobowym często były atrakcyjne przy podróży w parze.
Ile osób mieści Fokker 70?
Typowa pojemność Fokkera 70 wynosi około 70–80 pasażerów, zależnie od konfiguracji konkretnej linii lotniczej. Niektóre układy mogły się różnić liczbą rzędów, rozmieszczeniem kuchni i toalet oraz sposobem wydzielenia klasy biznes.
Jaki zasięg ma Fokker 70?
Zasięg katalogowy wynosi około 2000 km, ale praktyczny zasięg operacyjny zależy od masy samolotu, liczby pasażerów, bagażu, warunków pogodowych, kierunku wiatru i wymaganych rezerw paliwa.
Jakie silniki ma Fokker 70?
Fokker 70 jest wyposażony w dwa silniki turbowentylatorowe Rolls-Royce Tay, zamontowane po obu stronach tylnej części kadłuba. To klasyczny układ dla tej rodziny konstrukcyjnej.
Jaki jest układ siedzeń w Fokkerze 70?
Najczęściej spotykany układ kabiny to 2+3 w jednym przejściu. Oznacza to dwa fotele po jednej stronie korytarza i trzy po drugiej.
Czy Fokker 70 jest samolotem szerokokadłubowym?
Nie. Jest to samolot wąskokadłubowy z pojedynczym korytarzem, przeznaczony do przewozów regionalnych i krótszych tras średniego zasięgu.
Jak szybki jest Fokker 70?
Typowa prędkość przelotowa wynosi około 760–820 km/h, czyli mniej więcej Mach 0,74–0,77 w zależności od warunków lotu.
Czym różni się Fokker 70 od Fokkera 100?
Najważniejsza różnica to długość kadłuba i pojemność. Fokker 70 jest krótszy i mieści mniej pasażerów, natomiast Fokker 100 to większa wersja tej samej rodziny, przeznaczona dla około 100 pasażerów.
Czy Fokker 70 nadal lata w liniach pasażerskich?
Większość egzemplarzy została już wycofana z regularnej eksploatacji pasażerskiej, ale przez długi czas samolot utrzymywał się w służbie u wybranych operatorów. Aktualny status zależy od konkretnego przewoźnika i rynku wtórnego.
