Słownik lotniczy: pojęcia z lotnisk i lotnictwa

Slot, MCT, ILS, apron, handling, kod IATA i inne pojęcia lotnicze wyjaśnione prostym językiem.

A

APU: Auxiliary Power Unit, pomocnicza jednostka napędowa w ogonie samolotu, zasilająca systemy i klimatyzację na ziemi.
ATC: Air Traffic Control, kontrola ruchu lotniczego: system i ludzie odpowiedzialni za bezpieczne odstępy między samolotami na ziemi i w powietrzu. Więcej
Airport city: Strefa biznesowa wokół lotniska z hotelami, biurami, logistyką i handlem, rozwijana jako źródło przychodów portu. Więcej
Apron: Płyta postojowa lotniska, na której samoloty parkują, są obsługiwane, tankowane i boardowane.

Boarding: Wejście pasażerów na pokład, rozpoczynane zwykle 30–45 minut przed odlotem i kończone zamknięciem bramki. Więcej

Cargo: Przewóz towarów drogą lotniczą, w lukach samolotów pasażerskich (belly cargo) albo w samolotach towarowych. Więcej
Check-in (odprawa): Potwierdzenie obecności na locie i otrzymanie karty pokładowej, online lub przy stanowisku na lotnisku, połączone z nadaniem bagażu. Więcej
Codeshare: Umowa, w której jeden lot jest sprzedawany pod numerami kilku linii lotniczych, choć wykonuje go tylko jedna z nich.

Droga kołowania: Wyznaczona trasa, po której samoloty przemieszczają się między płytą postojową a pasem startowym. Więcej
Duty free: Sklepy w strefie odlotów, w których pasażerowie lecący poza UE kupują towary bez akcyzy i VAT. W lotach wewnątrz UE obowiązują zwykłe ceny, często nazywane travel retail.

EES: Entry/Exit System, unijny system rejestracji wjazdów i wyjazdów obywateli państw spoza UE, z danymi biometrycznymi zamiast pieczątek w paszporcie. Więcej
ESTA: Elektroniczne zezwolenie na podróż do USA w ramach programu bezwizowego (Visa Waiver Program), wymagane m.in. od obywateli Polski. Więcej
ETIAS: Planowane unijne zezwolenie na podróż dla obywateli państw spoza UE, którzy nie potrzebują wizy do strefy Schengen. Nie dotyczy obywateli Polski i innych państw UE. Więcej
ETOPS: Zasady pozwalające samolotom dwusilnikowym latać trasami oddalonymi od lotnisk zapasowych o określony czas lotu na jednym silniku, np. nad oceanem.
EU261: Rozporządzenie (WE) 261/2004 o prawach pasażerów: odszkodowanie 250–600 EUR za duże opóźnienie, odwołanie lotu lub odmowę przyjęcia na pokład. Więcej

Fly-by-wire: Elektroniczne sterowanie samolotem: ruchy drążka przekazywane są do powierzchni sterowych przez komputery, a nie mechaniczne cięgna.

Gate (bramka): Wyjście do samolotu w terminalu, przy którym odbywa się boarding. Numer bramki pojawia się na tablicy zwykle 40–60 minut przed odlotem. Więcej

Handling: Naziemna obsługa samolotu i pasażerów: odprawa, bagaż, załadunek, holowanie, sprzątanie, catering. Często wykonywana przez wyspecjalizowane firmy, nie przez linię lotniczą. Więcej
Hub: Port przesiadkowy, w którym linia lotnicza koncentruje połączenia, tak aby pasażerowie mogli łączyć loty dowożące z dalekodystansowymi. Więcej

ILS: Instrument Landing System, radiowy system precyzyjnego podejścia do lądowania, który prowadzi samolot w poziomie (localizer) i pionie (glide slope) nawet przy słabej widzialności.

Kiss & fly: Strefa krótkiego postoju przed terminalem do wysadzania i odbioru pasażerów, zwykle bezpłatna przez kilka minut. Więcej
Kod IATA: Trzyliterowy kod lotniska nadawany przez Międzynarodowe Zrzeszenie Przewoźników Powietrznych (IATA), widoczny na biletach i przywieszkach bagażowych, np. WAW, KRK, LHR. Więcej
Kod ICAO: Czteroliterowy kod lotniska nadawany przez Organizację Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego (ICAO), używany w ruchu lotniczym i planach lotów, np. EPWA dla Lotniska Chopina.

Lotnisko zapasowe: Port wskazany w planie lotu, na który samolot może odejść, gdy nie może wylądować na lotnisku docelowym. Więcej
Low-cost: Tania linia lotnicza o uproszczonym modelu: jedna klasa, opłaty za bagaż i dodatki, często lotniska regionalne i szybkie obsługi naziemne. Więcej

MCT (Minimum Connecting Time): Minimalny czas przesiadki publikowany dla danego lotniska i rodzaju połączenia. Rezerwacja z krótszą przesiadką nie zostanie sprzedana na jednym bilecie. Więcej
MTOW: Maximum Take-Off Weight, maksymalna masa startowa samolotu dopuszczona przez certyfikat. Więcej

NOTAM: Notice to Air Missions, komunikat dla załóg o zmianach na lotnisku lub w przestrzeni powietrznej, np. zamknięciu pasa.

Odladzanie: Usuwanie śniegu i lodu z samolotu przed startem płynami glikolowymi; zabezpieczenie przed ponownym oblodzeniem to anti-icing. Więcej
Overbooking: Sprzedaż większej liczby biletów niż miejsc w samolocie, zakładająca, że część pasażerów się nie stawi.

PIR: Property Irregularity Report, protokół niezgodności bagażowej sporządzany na lotnisku, gdy bagaż nie dotarł lub jest uszkodzony. Więcej
Pas startowy (RWY): Wydzielona, utwardzona powierzchnia do startów i lądowań, oznaczana numerem kursu magnetycznego podzielonego przez 10, np. 33 i 15 dla pasa o kursach 330° i 150°. Więcej

Rękaw: Teleskopowy korytarz łączący terminal z drzwiami samolotu, dzięki któremu pasażerowie nie wychodzą na płytę lotniska.

Schengen: Strefa państw europejskich bez kontroli paszportowej na wspólnych granicach. Loty wewnątrz strefy odprawiane są jak krajowe, bez kontroli granicznej. Więcej
Slot: Przydzielony przewoźnikowi przedział czasu na start lub lądowanie na zatłoczonym lotnisku. Sloty są ograniczone i stanowią cenne aktywo linii lotniczych. Więcej
Sojusz lotniczy: Porozumienie linii lotniczych o wspólnej siatce, programach lojalnościowych i saloniku, np. Star Alliance (w tym LOT), oneworld i SkyTeam.
Strefa airside: Część lotniska za kontrolą bezpieczeństwa, dostępna tylko dla pasażerów z kartą pokładową i uprawnionego personelu.
Strefa landside: Ogólnodostępna część lotniska przed kontrolą bezpieczeństwa: hala odlotów, stanowiska odprawy, parkingi.
Szerokokadłubowy: Samolot z dwoma przejściami w kabinie, np. Boeing 787 czy Airbus A350; używany głównie na trasach dalekiego zasięgu.

Turbowentylatorowy: Najpopularniejszy typ silnika odrzutowego w lotnictwie pasażerskim, w którym duży wentylator wytwarza większość ciągu.
Turbośmigłowy: Napęd, w którym turbina gazowa obraca śmigło; ekonomiczny na krótkich trasach regionalnych, np. ATR 72 czy Dash 8.

Wake turbulence: Turbulencja w śladzie aerodynamicznym, tzw. wiry krańcowe za skrzydłami; dlatego za dużymi samolotami utrzymuje się większe odstępy.
Wieża kontroli lotów (TWR): Organ kontroli ruchu lotniczego, który wydaje zgody na kołowanie, start i lądowanie w rejonie lotniska. Więcej
Winglet: Zagięta końcówka skrzydła zmniejszająca opór indukowany i zużycie paliwa; u Airbusa nazywana sharkletem.
Wąskokadłubowy: Samolot z jednym przejściem w kabinie, np. Airbus A320 czy Boeing 737; obsługuje trasy krótkiego i średniego zasięgu.